Shloka 50
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
अहो! पुत्रके वियोगसे पीड़ित हो मृतकोंके इस शून्य स्थानमें आकर अत्यन्त दुःखसे रोने-बिलखनेवाले इन भूतलवासी मनुष्योंके हृदयमें बछड़ोंसे रहित हुई गायोंकी भाँति कितना शोक होता है? इसका अनुभव मुझे आज हुआ है; क्योंकि इनके स्नेहको निमित्त बनाकर मेरी आँखोंसे भी आँसू बहने लगे हैं ।। यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्धाति । दैवं पुरुषकारश्न कृतान्तेनोपपद्यते,अपने अभीष्टकी सिद्धिके लिये सदा प्रयत्न करते रहना चाहिये, तब दैवयोगसे उसकी सिद्धि होती है। दैव और पुरुषार्थ--दोनों कालसे ही सम्पन्न होते हैं
aho! putrake viyogena pīḍito mṛtakānām asmin śūnye sthāne āgatya atyanta-duḥkhena rorūyamāṇānām imān bhūtalavāsinaḥ manuṣyānāṁ hṛdaye vatsair rahitāḥ gāva iva kīdṛśaḥ śoko bhavati? tad anubhūtaṁ mayā adya; eteṣāṁ snehān nimittaṁ kṛtvā mama api akṣibhyāṁ aśrūṇi pravṛttāni. yatno hi satataṁ kāryaḥ, tato daivena siddhyati; daivaṁ puruṣakāraś ca kṛtāntena upapadyate.
Jambuka sprach: „Weh! Heute habe ich erkannt, welch Gram die Herzen der Menschen erfüllt, die auf Erden wohnen—wenn sie, gequält von der Trennung vom Sohn, an diesen öden Ort der Toten gelangen und, von Kummer überwältigt, weinen und klagen—wie Kühe, denen die Kälber fehlen. Ihre Zuneigung ist selbst zur Ursache geworden, dass auch meine Tränen fließen. Darum soll man stets im Bemühen verharren, um das Gewünschte zu erlangen; dann wird durch das Zusammentreffen mit dem Geschick der Erfolg erreicht. Geschick und menschliches Streben, beide, finden ihre Vollendung durch die Zeit (den verordneten Lauf).“
जम्बुक उवाच