Shloka 17
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
इसके सिरपर जटा है, मुखमें दो जिद्वाएँ हैं, मुखका रंग ताँबेके समान है, शरीरको ढकनेके लिये उसने व्याप्रचर्म धारण कर रखा है, इस प्रकार दुर्धर्ष दण्ड सदा यह भयंकर रूप धारण किये रहता हैः ।। असिर्धनुर्गदा शक्तिस्त्रिशूलं मुद्गरः शर: । मुसलं परशुश्नक्रे पाशो दण्डर््टितोमरा:,खड्ग, धनुष, गदा, शक्ति, त्रिशूल, मुदूगर, बाण, मुसल, फरसा, चक्र, पाश, दण्ड, ऋष्टि, तोमर तथा दूसरे-दूसरे जो कोई प्रहार करनेयोग्य अस्त्र-शस्त्र हैं, उन सबके रूपमें सर्वात्मा दण्ड ही मूर्तिमान्ू होकर जगतमें विचरता है
asya śirasi jaṭā, mukhe dve jihve, mukha-varṇaḥ tāmra-sadṛśaḥ; śarīra-ācchādanārthaṃ vyāghra-carma dhārayati. evaṃ durdharṣaḥ daṇḍaḥ sadā bhayaṅkaraṃ rūpaṃ dhārayati. asiḥ dhanur gadā śaktiḥ triśūlaṃ mudgaraḥ śaraḥ, musalaṃ paraśuś cakraṃ pāśo daṇḍa ṛṣṭis tomarāḥ; anye'pi ye ke'pi prahāra-yogyā astrāṇi śastrāṇi ca, teṣāṃ sarveṣāṃ rūpeṇa sarvātmā daṇḍa eva mūrtimān bhūtvā jagati vicarati.
Bhishma sprach: „Auf seinem Haupt trägt er Jata-Locken; in seinem Mund sind zwei Zungen; sein Antlitz ist kupferfarben; und um den Leib zu bedecken, trägt er Tigerfell. So nimmt der unwiderstehliche Daṇḍa stets diese schreckliche Gestalt an. Schwert, Bogen, Keule, Speer, Dreizack, Hammer, Pfeil, Knüppel, Axt, Diskus, Schlinge, Stab, Pike, Wurfspieß—und welche Waffen sonst zum Schlagen taugen—alles dies ist Daṇḍa: das allgegenwärtige Prinzip, das in der Welt umhergeht, leibhaftig in all diesen Formen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Daṇḍa—lawful punishment and coercive authority—is a universal principle that upholds dharma. It is not merely one weapon or one act of force; it is the underlying power that restrains adharma through many forms, functioning as deterrence and enforcement to preserve social order.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma describes Daṇḍa as a fearsome, personified force with ascetic-like features and a tiger-skin. He then lists many weapons to show that all instruments of punitive force are manifestations of Daṇḍa moving through the world.