Shloka 45
गान्धारी-प्रशमनम् — Pacification of Gāndhārī and Kṛṣṇa’s Counsel at Hāstinapura
प्रत्याश्चासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् । शैब्य और सुग्रीव नामक अश्व जिनके वाहन हैं, उन भगवान् श्रीकृष्णके जाते समय पाण्डवोंने फिर उनसे कहा--'प्रभो! यशस्विनी गान्धारी देवीके पुत्र मारे गये हैं; अतः आप उस दु:खिया माताको धीरज बँधावें' ।।
sa prāyāt pāṇḍavair uktas tat puraṁ sāttvatāṁ varaḥ | āsasāda tataḥ kṣipraṁ gāndhārīṁ nihatātmajām ||
Als Kṛṣṇa—dessen Wagen von den Pferden Śaibya und Sugrīva gezogen wurde—aufbrechen wollte, sprachen die Pāṇḍavas erneut zu ihm: „Herr! Die Söhne der ruhmreichen Königin Gāndhārī sind gefallen; so tröste diese leidende Mutter und stärke ihr Herz.“ So von den Pāṇḍavas angesprochen, zog Kṛṣṇa—der Vornehmste unter den Sāttvatas—zur Stadt und erreichte rasch Gāndhārī, der die Söhne erschlagen waren, um die trauernde Mutter nach der Verwüstung des Krieges zu beruhigen und zu festigen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
In the aftermath of violence, dharma expresses itself not only through victory or justice but through compassionate responsibility: the powerful (here, Kṛṣṇa) should actively console and steady those shattered by loss, acknowledging grief and preventing it from turning into further harm.
After being urged by the Pāṇḍavas, Kṛṣṇa departs and promptly goes to meet Gāndhārī, who has lost her sons, indicating an immediate move to address the moral and emotional crisis created by the war.