Shloka 48
Kapālamocana-tīrtha (Auśanasa) and Balarāma’s Sarasvatī Pilgrimage
Devanagari script
अड्गुल्यग्रेण राजेन्द्र स्वड्गुष्ठस्ताडितो5भवत् । ततो भस्म क्षताद् राजन् निर्गतं हिमसंनिभम्,राजेन्द्र! मुनिश्रेष्ठ मंकणकसे ऐसा कहकर बुद्धिमान् महादेवजीने अपनी अंगुलिके अग्रभागसे अँगूठेमें घाव कर दिया। उस घावसे बर्फके समान सफेद भस्म झड़ने लगा
Translation
O König der Könige! Nachdem der weise Mahādeva so gesprochen hatte, verletzte er mit der Fingerspitze seinen eigenen Daumen. Da, o König, trat aus der Wunde Asche hervor, weiß wie Schnee.
Word by Word
अङ्गुल्यग्रेणwith the tip of the finger
अङ्गुल्यग्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअङ्गुलि-अग्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
स्व-अङ्गुष्ठःhis own thumb
स्व-अङ्गुष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootस्व-अङ्गुष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
ताडितःstruck / injured
ताडितः:
TypeVerb
Rootताड्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
अभवत्became / was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular
ततःthen / thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भस्मash
भस्म:
Karta
TypeNoun
Rootभस्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षतात्from the wound
क्षतात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षत
FormNeuter, Ablative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
निर्गतम्came out / issued forth
निर्गतम्:
TypeVerb
Rootनिर्-गम्
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
हिम-संनिभम्resembling snow
हिम-संनिभम्:
TypeAdjective
Rootहिम-संनिभ
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes