Shloka 23
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
तं वै शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी शुश्राव घोरं सुबलात्मजा च | भीष्मो द्रोणो गौतमश्नापि विद्वान् स्वस्ति स्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चै:,तत्त्वज्ञानी विदुर तथा सुबलपुत्री गान्धारीने भी उस भयानक शब्दको सुना। भीष्म, द्रोण और गौतमवंशीय विद्वान् कृपाचार्यके कानोंमें भी वह अमंगलकारी शब्द सुन पड़ा। फिर तो वे सभी लोग उच्च स्वरसे “स्वस्ति', 'स्वस्ति” ऐसा कहने लगे
taṃ vai śabdaṃ viduras tattvavedī śuśrāva ghoraṃ subalātmajā ca | bhīṣmo droṇo gautamaś cāpi vidvān svasti svastīty api caivāhuruccaiḥ ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Vidura, der die Wahrheit kennt, vernahm jenen schrecklichen Laut, und ebenso Gāndhārī, die Tochter Subalas. Auch Bhīṣma, Droṇa und der gelehrte Kṛpa aus der Linie Gautamas hörten jenes unheilvolle Geräusch. Da riefen sie alle laut: „Svasti, svasti!“—und beschworen Wohlergehen, um das böse Omen abzuwehren.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic reflex in the face of ominous signs: wise elders recognize inauspicious portents and respond with protective, auspicious speech (“svasti”), reflecting the ethical duty to safeguard the community and restrain fear through sanctioned ritual utterance.
A frightening, inauspicious sound is heard in the Kuru setting. Vidura and Gāndhārī, along with Bhīṣma, Droṇa, and Kṛpa, perceive it as a bad omen and collectively utter “svasti, svasti” aloud to avert harm.