Shloka 22
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
वैशम्पायन उवाच ततो राज्ञो धृतराष्ट्रस्य गेहे गोमायुरुच्चैव्याहरदग्निहोत्रे । त॑ रासभा: प्रत्यभाषन्त राजन् समन्तत: पक्षिणश्नैव रौद्रा:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तत्पश्चात् राजा धृतराष्ट्रकी अग्निशालाके भीतर एक गीदड़ आकर जोर-जोरसे हुँआ-हुँआ करने लगा। उस शब्दको लक्ष्य करके सब ओर गदहे रेंकने लगे तथा गृधप्र आदि भयंकर पक्षी भी चारों ओर अशुभसूचक कोलाहल करने लगे
vaiśampāyana uvāca | tato rājño dhṛtarāṣṭrasya gehe gomāyur uccair vyāharad agnihotre | taṁ rāsabhāḥ pratyabhāṣanta rājan samantataḥ pakṣiṇaś caiva raudrāḥ |
Vaiśampāyana sprach: Dann, o König Janamejaya, im Hause des Königs Dhṛtarāṣṭra—im innersten Bereich des heiligen Feuers—kam ein Schakal und heulte laut auf. Dieses Geräusch als Vorzeichen deutend, begannen Esel ringsum zu schreien, und auch wilde Vögel, wie Geier, erhoben überall ein unheilverkündendes Getöse.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that when sacred order (especially the ritual fire-space) is disturbed by inauspicious sounds, it is read as a warning of ethical and political imbalance. It reflects the epic’s idea that adharma in governance and family conduct manifests outwardly as ominous portents.
Vaiśampāyana reports to King Janamejaya that a jackal cried loudly inside Dhṛtarāṣṭra’s agnihotra area; in response, donkeys brayed and fierce birds cried out all around—an ominous chorus interpreted as a bad omen for Dhṛtarāṣṭra’s house and the kingdom.