Shloka 18
Adhyāya 39: Śiśupāla’s Censure and Bhīma’s Contained Wrath (शिशुपाल-निन्दा तथा भीमक्रोध-निग्रहः)
अपने सगे-सम्बन्धियोंके मना करनेपर भी उनका क्रोधसे तमतमाता हुआ शरीर उन सिंहोंके समान सुशोभित हुआ, जो मांससे वंचित कर दिये जानेके कारण दहाड़ रहे हों। त॑ बलौघमपर्यन्तं राजसागरमक्षयम् | कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा,स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशय: । “राजाओ! केशी दैत्यका वध करनेवाले अनन्त-पराक्रमी भगवान् श्रीकृष्णकी मेरे द्वारा जो पूजा की गयी है, उसे आपलोगोंमेंसे जो सहन न कर सकें, उन सब बलवानोंके मस्तकपर मैंने यह पैर रख दिया। मैंने खूब सोच-समझकर यह बात कही है। जो इसका उत्तर देना चाहे, वह सामने आ जाय। मेरे द्वारा वह वधके योग्य होगा; इसमें संशय नहीं है राजाओंका वह समुदाय अक्षय समुद्रकी भाँति उमड़ रहा था। उसका कहीं अन्त नहीं दिखायी देता था। सेनाएँ ही उसकी अपार जलराशि थीं। उसे इस प्रकार शपथ करते देख भगवान् श्रीकृष्णने यह समझ लिया कि अब ये नरेश युद्धके लिये तैयार हैं
vaishampāyana uvāca | teṣāṃ svasambandhibhir api nivāryamāṇānāṃ krodhatāmrāṅgāḥ siṃhā iva māṃsavivarjitāḥ praroruvantaḥ śobhāṃ prāpuḥ | taṃ balaugham aparyantaṃ rājasāgaram akṣayam kurvāṇaṃ samayaṃ kṛṣṇo yuddhāya bubudhe tadā | “sa eva hi mayā vadhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ | rājānaḥ! keśidaityavadha-kartur ananta-parākramasya bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya mayā kṛtāṃ pūjāṃ yo yuṣmākaṃ na sahate, tasya sarvasya balavato mastake mayā pādaḥ nihitaḥ | suvicārya mayā etad uktaṃ; yo ’sya prativaktum icchati sa sammukham āgacchatu | mayā sa vadhyaḥ; atra na saṃśayaḥ” iti |
Vaiśampāyana sprach: Obwohl ihre eigenen Verwandten sie zu halten suchten, nahmen ihre Körper—gerötet und vor Zorn bebend—einen wilden Glanz an, wie Löwen, die brüllen, wenn man ihnen das Fleisch entzieht. Jener Schwarm von Königen wogte wie ein unerschöpfliches Meer, dessen Ende nicht zu sehen war; ihre Heere glichen grenzenlosen Wassern. Als Kṛṣṇa sie einen solchen Schwur sprechen und eine solche Herausforderung ausstoßen sah—dass, wer die ihm erwiesene Ehre nicht ertrage, als Feind gelte, der des Todes würdig sei—erkannte er, dass die Herrscher nun zum Krieg entschlossen waren. Die Szene zeichnet einen moralischen Zusammenbruch: verletzter Stolz und Neid auf die Kṛṣṇa erwiesene Hingabe verhärten sich zu einem öffentlichen Eid und verwandeln einen höfischen Streit in eine Entscheidung des Schlachtfeldes.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Unchecked anger and wounded pride can turn a social-religious disagreement into violence. The passage highlights how envy of devotion shown to Kṛṣṇa becomes a public vow of hostility, illustrating the ethical danger of letting ego override restraint and kinship counsel.
A vast assembly of kings, stirred into rage despite attempts by relatives to restrain them, surges like an endless ocean. A challenger declares that anyone who cannot tolerate the honor paid to Kṛṣṇa is an enemy worthy of death. Seeing this oath-like challenge, Kṛṣṇa recognizes that the kings are now poised for war.