Shloka 4
असिना तीक्ष्णधारेण हन्या धर्मे व्यवस्थितम् । त्वमित्युक्त्वाथ राजानमेवं कश्मलमाविश:,उनकी यह अवस्था देख भगवान् श्रीकृष्ण हँसते हुए-से उन पाण्डुकुमारसे बोले --'पार्थ! तुम तो राजाके प्रति केवल “तू” कह देनेमात्रसे ही इस प्रकार शोकमें डूब गये हो। फिर यदि धर्ममें स्थित रहनेवाले धर्मकुमार युधिष्ठिरको तीखी धारवाले तलवारसे मार डालते, तब तुम्हारी दशा कैसी हो जाती?
asinā tīkṣṇadhāreṇa hanyā dharme vyavasthitam | tvam ity uktvātha rājānam evaṁ kaśmalam āviśaḥ ||
Sañjaya sprach: „(Kṛṣṇa deutete an:) ‚Wenn du mit scharfkantigem Schwert einen erschlügest, der im Dharma fest steht — was würde dann aus dir?‘ Du hast den König nur mit dem vertraulichen ‚du‘ (tvam) angeredet und bist schon in solche Verwirrung und Trauer gefallen; wie viel mehr würdest du überwältigt, wenn du Dharmarāja Yudhiṣṭhira, standhaft in der Gerechtigkeit, tötest.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how small breaches of propriety and self-control can signal deeper moral confusion; if one is shaken even by addressing a revered elder/king too familiarly, the far graver act of harming a dharma-established person (Yudhiṣṭhira) would plunge one into overwhelming ethical ruin and remorse.
In the Karṇa Parva context, Arjuna is emotionally disturbed; Kṛṣṇa, through pointed irony, exposes Arjuna’s agitation—he is already stricken with kaśmala merely for saying ‘tvam’ to the king, so Kṛṣṇa asks what his condition would be if he actually killed Dharmarāja Yudhiṣṭhira with a sword.