Shloka 12
कर्णार्जुनसमागमः — The Karṇa–Arjuna Confrontation
Cosmic Spectatorship and Vows
वह रक्तमयी भयंकर सरिता परलोकवाहिनी थी और सब लोगोंको अपने प्रवाहमें बहाये लिये जाती थी। वहाँ खड़े हुए सब लोगोंने देखा कि अश्वत्थामाके सारे रथी अर्जुनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा युद्धभूमिमें मारे गये। स्वयं अश्वत्थामाने भी उनकी वह अवस्था देखी। उस समय उसने भी महाभयंकर परलोकवाहिनी नदी बहा दी ।।
sañjaya uvāca | vahā raktamayī bhayaṅkarā saritā paralokavāhinī āsīt, sā ca sarvān janān svasmin pravāhe vahantī yayau | tatra sthitāḥ sarve janā dadṛśuḥ—droṇaputrasya sarve rathinaḥ pārthasya dhanuṣo mukta-bāṇaiḥ raṇabhūmau nihātāḥ | svayam aśvatthāmāpi tāṃ daśāṃ dadarśa | tadā so ’pi mahābhayaṅkarāṃ paralokavāhinīṃ nadīṃ pravāhayām āsa || tayoḥ tu vyākule yuddhe drauṇeḥ pārthasya dāruṇe | amaryādaṃ yodhayantaḥ paryadhāvanta pṛṣṭhataḥ ||
Sañjaya sprach: Ein schrecklicher, blutgefüllter Strom — wie ein Fluss, der die Menschen in die jenseitige Welt trägt — schien zu fließen und alle in seinem Lauf fortzureißen. Die dort Stehenden sahen, dass sämtliche Wagenkämpfer Aśvatthāmas auf dem Schlachtfeld durch die vom Bogen Arjunas gelösten Pfeile gefallen waren; auch Aśvatthāma selbst erblickte ihren Zustand. Da entfesselte auch er einen furchtbaren „Strom“, der die Menschen dem Tod zutreibt. In diesem aufgewühlten und grausamen Zweikampf zwischen Droṇas Sohn und Pārtha warfen die Krieger jede Zügelung und Ordnung ab, kämpften maßlos und rannten in alle Richtungen davon — vorwärts und rückwärts.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war, when it becomes ‘amaryāda’ (without restraint), turns into a death-current that sweeps away all—suggesting an ethical warning that abandoning limits and right conduct in conflict accelerates collective ruin.
Sanjaya describes the fierce duel between Arjuna and Ashvatthama: Arjuna’s arrows have already slain Ashvatthama’s supporting chariot-warriors, Ashvatthama witnesses it, and the battlefield descends into panic and disorder as fighters scatter and fight without any sense of order or restraint.