Shloka 55
'मैंने तो अत्यन्त भयंकर एवं सर्वसंहारक अस्त्रका प्रयोग किया था; फिर उसने किस कारणसे इन मर्त्यधर्मा श्रीकृष्ण और अर्जुनका वध नहीं किया? ।। एतत् प्रब्रूहि भगवन् मया पृष्टो यथातथम् | श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन सर्वमेतन््महामुने,“भगवन्! महामुने! मैंने जो आपसे यह प्रश्न किया है, इसका मुझे यथार्थ उत्तर दीजिये। मैं यह सब कुछ ठीक-ठीक सुनना चाहता हूँ
etad prabrūhi bhagavan mayā pṛṣṭo yathātatham | śrotum icchāmi tattvena sarvam etan mahāmune ||
„O Gesegneter, o großer Weiser—sage es mir genau so, wie es in Wahrheit ist, da ich dich gefragt habe. Ich wünsche, der wirklichen Wahrheit gemäß, die ganze Sache zu hören: Obwohl eine höchst schreckliche, alles vernichtende Waffe eingesetzt wurde—aus welchem Grund tötete sie Kṛṣṇa und Arjuna nicht, die doch der sterblichen Bedingtheit unterworfen sind?“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds truthful inquiry (yathātatham, tattvena): even amid war and claims of irresistible power, one must seek the real cause behind events. It also points to the Mahābhārata’s recurring theme that mere force—even a ‘all-destroying’ astra—does not operate independently of higher order (dharma, destiny, and divine protection).
Sañjaya presses a revered sage for an exact explanation: despite the deployment of a terrifying, supposedly annihilating weapon, Kṛṣṇa and Arjuna were not killed. He asks for the true reason and requests a complete, accurate account.