Shloka 31
अपतन्त रथौघाश्ष तत्र तत्र सहस्रश: | माननीय नरेश! भारत! अश्वसमूह तथा रथवृन्द दावानलसे दग्ध हुए वृक्षोंके अग्रभागके समान दिखायी दे रहे थे और जहाँ-तहाँ सहस्रों रथसमूह गिरे पड़े थे || ३० ई ।। तत् सैन्यं भयसंविग्नं ददाह युधि भारत
sañjaya uvāca |
apatanta rathaughās tatra tatra sahasraśaḥ |
mānanīya nareśa bhārata aśvasamūha tathā rathavṛnda dāvānalena dagdhavṛkṣāgrabhāgavat dṛśyante sma yatra tatra sahasraśo rathaughā nipatitāḥ ||
tat sainyaṃ bhayasaṃvignaṃ dadāha yudhi bhārata ||
Sañjaya sprach: „O ehrwürdiger König, Abkömmling Bharatas! Wagenformationen stürzten hier und dort zu Tausenden zusammen. Die Massen der Pferde und die Häufungen der Streitwagen glichen den versengten Baumkronen, die ein Waldbrand verzehrt hat; und an vielen Stellen lagen unzählige Wagen gestürzt. Jenes Heer, von Furcht erschüttert, wurde in der Schlacht verzehrt, o Bhārata.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: fear spreads through armies, and mass destruction follows swiftly. It implicitly warns that violence, once unleashed, consumes not only bodies and weapons but also courage and stability—highlighting impermanence and the tragic momentum of conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that on the battlefield chariot-formations are collapsing in huge numbers. Horses and chariots appear like treetops scorched by a forest-fire, and the army, gripped by fear, is being consumed amid the fighting.