Shloka 373

Droṇa’s Rebuke to Duryodhana after Jayadratha’s Fall (द्रोणेन दुर्योधनं प्रति प्रत्युक्तिः)

Devanagari script

तव पुत्रस्य कौरव्य यतमानस्य संयुगे । कुरुनन्दन! तदनन्तर राजा युधिष्ठिरने दो भलल मारकर युद्धमें विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले आपके पुत्रके धनुषको काट दिया

Transliteration

tava putrasya kauravya yatamānasya saṁyuge | kurunandana! tadanantaraṁ rājā yudhiṣṭhirena dvau bhallau mārakar yuddhe vijayāya prayatnamānasya tava putrasya dhanuḥ chittam |

Translation

Sañjaya sprach: O Kauravya, während dein Sohn sich im Kampf mühte—o Freude der Kurus—schnitt König Yudhiṣṭhira, nachdem er mit zwei scharfen Pfeilen getroffen hatte, den Bogen deines Sohnes entzwei, als dieser um den Sieg im Krieg rang.

Word by Word

• तव: of you/your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्
• Form: —, षष्ठी, एकवचन

• पुत्रस्य: of (your) son
• पुत्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पुत्र
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कौरव्य: O Kauravya (descendant of Kuru)
• कौरव्य: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: कौरव्य
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यतमानस्य: of (him) striving/endeavoring
• यतमानस्य: विशेषण (पुत्रस्य)
• Type: Adjective
• Root: यतमान
• Form: शतृ/शानच्-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), आत्मनेपदी, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• संयुगे: in battle
• संयुगे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: संयुग
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• कुरुनन्दन: O joy of the Kurus
• कुरुनन्दन: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: कुरु-नन्दन
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तत्: then/that
• तत्: सम्बन्ध/अव्ययीभावार्थ (तदनन्तरम् इत्यर्थे)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अनन्तर: immediately after
• अनन्तर: विशेषण (तत्)
• Type: Adjective
• Root: अनन्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: कर्ता (राजा इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धनुषः: bow
• धनुषः: कर्म
• Type: Noun
• Root: धनुस्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चिच्छेद: cut/broke
• चिच्छेद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: छिद्
• Form: लिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/कथनभूत), प्रथम, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by vocative kauravya)
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra’s son (Duryodhana implied)
• Kuru lineage
• bow
• two sharp arrows (bhalla)