Shloka 12
Droṇa’s Rebuke to Duryodhana after Jayadratha’s Fall (द्रोणेन दुर्योधनं प्रति प्रत्युक्तिः)
चण्डवातविभिगन्नानां समुद्राणामिव स्वन: । रणे5भवद् बलौघानामन्योन्यमभिधावताम्,प्रचण्ड वायुके थपेड़े खाकर उद्वेलित हुए समुद्रोंक जलसे जैसा भैरव गर्जन सुनायी देता है, उस रणक्षेत्रमें एक-दूसरेपर धावा करनेवाले सैन्यसमूहोंका कोलाहल भी वैसा ही भयंकर था
caṇḍavātavibhinnānāṃ samudrāṇām iva svanaḥ | raṇe 'bhavad balaughānām anyonyam abhidhāvatām ||
Sañjaya sprach: In jener Schlacht war das Dröhnen, das aus den Heeresmassen aufstieg, als sie gegeneinander anstürmten, furchterregend—wie das donnernde Tosen der Meere, die von wilden Winden aufgewühlt und zerschlagen werden. Das Gleichnis betont die überwältigende, unpersönliche Gewalt des Krieges, in dem kollektive Wut jede individuelle Selbstzucht übertönt und das ethische Gewicht des Konflikts durch das Ausmaß der Verwüstung spürbar wird.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive, but it implicitly highlights how war amplifies collective aggression into an overwhelming force—suggesting that in such conditions dharma and self-restraint are severely tested, and the human cost becomes evident through the imagery of nature’s destructive power.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the armies on the battlefield are charging at each other, and the resulting uproar is as dreadful as the roar of storm-tossed oceans.