Shloka 4
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
नदद्धरिश्न महानागैह्नेषमाणैश्न वाजिभि: | भेरीशड्खनिनादैश्व तुमुलं समपद्यत,विग्घाड़ते हुए बड़े-बड़े गजराजों, हिनहिनाते हुए घोड़ों तथा भेरी और शंखकी ध्वनियोंसे भयंकर कोलाहल छा गया
nadad-dhariṣṇair mahānāgaiḥ hneṣamāṇaiś ca vājibhiḥ | bherī-śaṅkha-ninādaiś ca tumulaṃ samapadyata ||
Sañjaya sprach: Als mächtige Elefanten trompeteten, Pferde wieherten und das Dröhnen der Kriegstrommeln und Muschelhörner zugleich aufstieg, wurde das Schlachtfeld von einem furchterregenden Lärm verschlungen—ein hörbares Zeichen dafür, dass die Heere sich ganz der kommenden Gewalt des Krieges verschrieben hatten.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how collective human resolve toward conflict manifests outwardly as overwhelming noise and agitation; it frames war not as abstract strategy but as a morally weighty, all-consuming reality that engulfs everyone present.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere: elephants trumpet, horses neigh, and drums and conches sound together, creating a terrifying din that signals the armies’ mobilization and the imminent clash.