Shloka 18
Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat
Devanagari script
गृहीतं वाजिन दृष्टवा प्रीतात्मा स धनंजय: । पुत्र रथस्थं भूमिष्ठ: संन्यवारयदाहवे,घोड़ेको पकड़ा गया देख अर्जुन मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुए। यद्यपि वे भूमिपर खड़े थे तो भी रथपर बैठे हुए अपने पुत्रको युद्धके मैदानमें आगे बढ़नेसे रोकने लगे
Transliteration
gṛhītaṃ vājinaṃ dṛṣṭvā prītātmā sa dhanañjayaḥ | putraṃ rathasthaṃ bhūmiṣṭhaḥ saṃnyavārayad āhave ||
Translation
Vaiśaṃpāyana sprach: Als Dhanañjaya (Arjuna) sah, dass das Opferpferd ergriffen worden war, empfand er innerlich Freude. Obwohl er selbst am Boden stand, hielt er seinen Sohn—der auf dem Wagen stand—davon ab, im Kampf vorzustürmen, und zügelte ihn mitten im Gefecht.
Word by Word
गृहीतम्seized, captured
गृहीतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootग्रह् (धातु) → गृहीत (कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
वाजिनम्the horse (steed)
वाजिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा
FormGerund (क्त्वा-प्रत्यय)
प्रीतात्माone whose mind was pleased
प्रीतात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रीत (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धनंजयःDhanañjaya (Arjuna)
धनंजयः:
Karta
TypeNoun
Rootधनंजय (प्रातिपदिक, अर्जुन-नाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रम्his son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
रथस्थम्seated/standing on the chariot
रथस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरथ (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
भूमिष्ठःstanding on the ground
भूमिष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
संन्यवारयत्restrained, held back
संन्यवारयत्:
TypeVerb
Rootवारय् (धातु, णिच्) with सम् + नि (उपसर्ग) → संन्यवारयत्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśaṃpāyanaD
Dhanañjaya (Arjuna)A
Arjuna's son (unnamed here)S
sacrificial horse (aśvamedha-vājin)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes