Shloka 13
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि । स्वानि कर्माण्यपाहाय शूद्रकर्म निषेवते,महाभागे! धर्मचारिणि! क्षत्रिय अथवा वैश्य भी अपने-अपने कर्मोको छोड़कर यदि शूद्रका काम करने लगता है तो वह अपनी जातिसे भ्रष्ट होकर वर्णसंकर हो जाता है और दूसरे जन्ममें शूद्रकी योनिमें जन्म पाता है। ऐसा व्यक्ति ब्राह्मण, क्षत्रिय एवं वैश्य कोई भी क्यों न हो, वह शूद्रभावको प्राप्त होता है
kṣatriyo vā mahābhāge vaiśyo vā dharmacāriṇi | svāni karmāṇy apāhāya śūdrakarma niṣevate ||
Maheshvara sprach: „O edle Frau, o Anhängerin des Dharma—sei er Kshatriya oder Vaiśya: Wenn er seine vorgeschriebenen Pflichten aufgibt und die Arbeit eines Śūdra verrichtet, fällt er aus seiner Ordnung, wird zur Ursache der Vermischung der varṇas (varṇa-saṅkara) und wird in einer späteren Geburt aus einem Śūdra‑Schoß geboren. Wer immer er sei—Brāhmaṇa, Kshatriya oder Vaiśya—durch solches Verhalten gelangt er in den Zustand und die Gesinnung eines Śūdra.“
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes svadharma: one should not abandon one’s prescribed responsibilities and adopt another varṇa’s occupational role out of disregard for dharma; such deviation is presented as ethically and socially destabilizing and as carrying karmic consequences, including a lower rebirth.
Maheshvara (Śiva) is instructing a noble woman addressed as “mahābhāge” and “dharmacāriṇi,” explaining the consequences, within a varṇa-dharma framework, of a Kshatriya or Vaishya giving up their own duties to perform Shudra-type work.