Shloka 104
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
पितृलोकसमीपस्थास्त उज्छन्ति यथाविधि । इनके अतिरिक्त दूसरे भी बहुत-से शुद्धचित्त, दयाधर्मपरायण एवं पुण्यात्मा संत हैं, जिनमें कुछ चक्रचर (चक्रके समान विचरनेवाले), कुछ सोमलोकमें रहनेवाले तथा कुछ पितृलोकके निकट निवास करनेवाले हैं। ये सब शास्त्रीय विधिके अनुसार उज्छवृत्तिसे जीविका चलाते हैं || १०३ $ ।।
pitṛlokasamīpasthās ta ujjhanti yathāvidhi | samprakṣālāśmakutṭāśn dantolūkhalikāśn te |
Śrī Maheśvara sprach: „Es gibt auch viele andere Asketen, reinen Geistes, voll Mitgefühl, dem Dharma ergeben und reich an Verdienst—einige wandeln in einem Lauf ‚wie ein Rad‘, einige wohnen in der Soma-Welt, und einige halten sich nahe dem Reich der Pitṛs (der Ahnen) auf. Sie alle erhalten sich nach der Vorschrift der Śāstras durch die Lebensweise ujjha (vom Übriggebliebenen leben). Unter ihnen heißen manche samprakṣāla, manche aśmakutṭa und manche dantolūkhalika. In der Nähe der Gottheiten, die als Soma-Trinker und Hitze-Trinker bekannt sind, leben sie ohne Ehefrauen, zügeln ihre Sinne und setzen ihre strenge, auf Resten beruhende Lebensführung im Einklang mit dem Dharma fort.“
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage praises disciplined ascetic livelihoods that follow śāstric rules: living on what is left over (ujjhavṛtti), remaining celibate, and practicing strict sense-restraint. Ethical purity (śuddhacitta), compassion (dayā), and steadfastness in dharma are presented as the defining virtues of such renunciants.
Maheśvara enumerates different classes of austere sages and where they dwell (near Pitṛloka or in Somaloka), describing their distinctive modes of subsistence (samprakṣāla, aśmakutṭa, dantolūkhalika) and their proximity to certain deities (Somapa and Uṣṇapa), emphasizing their regulated, renunciant way of life.