Shloka 256
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च । ब्राह्मण, गाय, राजा, वृद्ध पुरुष, गर्भिणी स्त्री, दुर्बल और भारपीड़ित मनुष्य यदि सामनेसे आते हों तो स्वयं किनारे हटकर उन्हें जानेका मार्ग देना चाहिये
vṛddhāya bhārataptāya garbhiṇyai durbalāya ca | brāhmaṇa-gāva-rājānaḥ vṛddha-puruṣā garbhiṇī-strī durbalo bhāra-pīḍitaś ca manuṣyaḥ yadi sāmane āgaccheyuḥ, tadā svayaṃ kināre hatvā tebhyo gantum mārgaṃ dātavyaḥ ||
Bhishma lehrt, dass Höflichkeit eine Gestalt des Dharma ist: Kommen einem ein Greis, ein von Mühsal Gezeichneter, eine Schwangere, ein Schwacher oder besonders Ehrwürdige — etwa ein Brahmane, eine Kuh oder ein König — entgegen, so soll man selbst zur Seite treten und ihnen den Weg geben. Dies ist nicht bloße Umgangsform, sondern Disziplin: die Anerkennung von Schutzbedürftigkeit, Heiligkeit und öffentlicher Ordnung, sichtbar im Gewähren von Raum und Vorrang für die, die Schutz oder Ehre verdienen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yielding the path is presented as a practical expression of dharma: one should step aside and give precedence to those who are vulnerable (elderly, pregnant, weak, burdened) and those traditionally held in special honor (Brahmin, cow, king).
In the Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on righteous conduct (ācāra). This verse gives a concrete rule of everyday behavior—how to act when meeting others on the road—linking courtesy with moral duty.