Shloka 70

आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च

Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration

Devanagari script

ततश्न धृतराष्ट्रेण व्याजेन वारणावतमनुप्रेषिता गमनमरोचयन्‌,इसके बाद धृतराष्ट्रने किसी बहानेसे पाण्डवोंको जब वारणावत नगरमें जानेके लिये प्रेरित किया, तब उन्होंने वहाँसे जाना स्वीकार कर लिया

Transliteration

tataś ca dhṛtarāṣṭreṇa vyājena vāraṇāvatam anupreritā gamanam arocayan

Translation

Daraufhin, als Dhṛtarāṣṭra unter einem Vorwand die Pāṇḍavas drängte, in die Stadt Vāraṇāvata zu gehen, willigten sie ein aufzubrechen — ein äußerliches Nachgeben, das die sittliche Spannung verdeckt, von trügerischem Rat gelenkt zu werden.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय

• धृतराष्ट्रेण: by Dhṛtarāṣṭra
• धृतराष्ट्रेण: Karana
• Type: Noun
• Root: धृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• व्याजेन: by a pretext
• व्याजेन: Karana
• Type: Noun
• Root: व्याज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वारणावतं: to Vāraṇāvata
• वारणावतं: Karma
• Type: Noun
• Root: वारणावत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनुप्रेषिताः: having been sent/urged
• Type: Verb
• Root: अनु-प्र-इष् (धातु) → अनुप्रेषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• गमनम्: going, departure
• गमनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अरोचयन्: they approved/accepted
• अरोचयन्: Karta
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Dhṛtarāṣṭra
• Pāṇḍavas
• Vāraṇāvata

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the ethical danger of vyāja (pretext) in governance: power can be exercised through seemingly reasonable proposals that conceal harmful intent. It also shows how the righteous may sometimes comply outwardly with authority while remaining alert to underlying adharma.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana narrates that Dhṛtarāṣṭra, using a plausible excuse, encourages the Pāṇḍavas to go to Vāraṇāvata. The Pāṇḍavas accept the departure, setting the stage for the ensuing intrigue connected with their stay there.