Shloka 60
आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च
Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration
स बाणविद्ध उवाच पाण्डम--चरता धर्ममिमं॑ येन त्वयाभिकज्ञेन कामरसस्याहमनवाप्तकामरसो निहतस्तस्मात् त्वमप्येतामवस्थामासाद्यानवाप्तकामरस: पज्चत्वमाप्स्यसि क्षिप्रमेवेति । स विवर्णरूपस्तथा पाण्डु:ः शापं परिहरमाणो नोपासर्पत भार्ये | वाक््यं चोवाच --,बाणसे घायल होकर उस मुनिने पाण्डुसे कहा--'राजन्! तुम भी इस मैथुन धर्मका आचरण करनेवाले तथा काम-रसके ज्ञाता हो, तो भी तुमने मुझे उस दशामें मारा है, जब कि मैं काम-रससे तृप्त नहीं हुआ था। इस कारण इसी अवस्थामें पहुँचकर काम-रसका आस्वादन करनेसे पहले ही शीघ्र मृत्युको प्राप्त हो जाओगे।” यह सुनकर राजा पाण्डु उदास हो गये और शापका परिहार करते हुए पत्नियोंके सहवाससे दूर रहने लगे। उन्होंने कहा--
sa bāṇaviddha uvāca pāṇḍum—caratā dharmam imaṁ yena tvayābhikajñena kāmarasasyāham anavāptakāmaraso nihatas tasmāt tvam apy etām avasthām āsādya anavāptakāmarasaḥ pañcatvam āpsyasi kṣipram eveti | sa vivarṇarūpas tathā pāṇḍuḥ śāpaṁ pariharamāṇo nopāsarpata bhārye | vākyaṁ covāca—
Vom Pfeil getroffen, sprach der Asket zu Pāṇḍu: „O König, du übst dieses Dharma (das Dharma des Hausstandes) und kennst den Geschmack der Begierde; und doch hast du mich getötet, als ich ihre Erfüllung noch nicht erlangt hatte. Darum wirst auch du—wenn du in eben diesen Zustand gerätst—rasch den Tod finden, noch ehe du die Lust des Begehrens kostest.“ Als König Pāṇḍu dies hörte, wurde er bleich und verzagt; um den Fluch abzuwenden, enthielt er sich und näherte sich seinen Gemahlinnen nicht. Dann sprach er—
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Uncontrolled violence and heedless action—even by a king—carry moral and karmic consequences. The verse frames the curse as a proportional retribution: because Pāṇḍu killed another at a moment of unfulfilled desire, he will himself die upon approaching that same act, underscoring restraint and accountability.
The wounded ascetic pronounces a curse on King Pāṇḍu: Pāṇḍu will die quickly if he engages in sexual union, before attaining its pleasure. Shocked and pallid, Pāṇḍu attempts to avert the curse by avoiding conjugal relations with his wives and prepares to speak further.