Shloka 13
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
यावत् प्राणाभिसंधानं तावदिच्छेच्च भोजनम् । तथास्य वसतो ग्रामे5रण्यं भवति पृष्ठत:,जो अग्नि और गृहको त्याग चुका है, जिसका गोत्र और चरण (वेदकी शाखा एवं जाति)-से भी सम्बन्ध नहीं रह गया है, जो मौन रहता है और उतने ही वस्त्रकी इच्छा रखता है जितनेसे लंगोटी और ओढ़नेका काम चल जाय; इसी प्रकार जितनेसे प्राणोंकी रक्षा हो सके उतना ही भोजन चाहता है; इस नियमसे गाँवमें निवास करनेवाले उस (संन्यासी) मुनिके लिये अरण्य पीछे समझा जाता है
yāvat prāṇābhisaṃdhānaṃ tāvad icchec ca bhojanam | tathāsya vasato grāme 'raṇyaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ ||
Aṣṭaka sprach: „Er soll nur so viel Nahrung begehren, wie zum Erhalt des Lebens genügt. Für einen solchen Weisen wird, selbst wenn er unter dieser Zucht der Selbstbeherrschung im Dorf verweilt, das Dorf, als läge die Wildnis hinter ihm: innerlich bleibt er losgelöst und lebt wie einer im Wald.“
अद्टक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches measured living and non-attachment: an ascetic should seek only the minimum food needed to preserve life, and by inner renunciation can remain ‘forest-dwelling’ in spirit even while living in a village.
Āṣṭaka is describing the discipline of a renunciant/muni—how he regulates desire and sustenance—emphasizing that true seclusion is an inner state, not merely a physical location.