Shloka 12
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
अनग्निरनिकेतश्चाप्यगोत्रचरणो मुनि: । कौपीनाच्छादनं यावत् तावदिच्छेच्च चीवरम्,जो अग्नि और गृहको त्याग चुका है, जिसका गोत्र और चरण (वेदकी शाखा एवं जाति)-से भी सम्बन्ध नहीं रह गया है, जो मौन रहता है और उतने ही वस्त्रकी इच्छा रखता है जितनेसे लंगोटी और ओढ़नेका काम चल जाय; इसी प्रकार जितनेसे प्राणोंकी रक्षा हो सके उतना ही भोजन चाहता है; इस नियमसे गाँवमें निवास करनेवाले उस (संन्यासी) मुनिके लिये अरण्य पीछे समझा जाता है
anagnir aniketaś cāpy agotraracaraṇo muniḥ | kaupīnācchādanaṃ yāvat tāvad icchec ca cīvaram |
Aṣṭaka sprach: „Ein Weiser, der das heilige Feuer und das Hausleben aufgegeben hat, der sich nicht mehr mit Abstammung (gotra) oder vedischer Schule (caraṇa) identifiziert und im Schweigen lebt—ein solcher Entsagender soll nur so viel Kleidung begehren, wie für Lendentuch und eine schlichte Bedeckung genügt. Lebt er nach dieser strengen Regel des geringsten Bedarfs, so ist er, selbst wenn er nahe bei einem Dorf verweilt, als einer zu gelten, der wahrhaft im Wald wohnt—denn sein ‚Wald‘ ist die innere Loslösung, nicht bloß ein Ort.“
अद्टक उवाच
Educational Q&A
True renunciation is defined by non-attachment and minimal needs: giving up household identity (fire, home, lineage, Vedic affiliation) and desiring only the bare necessities, especially in clothing, as a discipline of detachment.
Aṣṭaka is describing the marks and conduct of an authentic muni/renunciant. He emphasizes that the renouncer’s status is determined by inner discipline and restraint rather than by external location or social identifiers.