Previous Verse
Next Verse

Shloka 129

अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति

Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence

स राजा चक्रवर्त्यासीत्‌ सार्वभौम: प्रतापवान्‌ । ईजे च बहुभिर्यज्ञैर्यथा शक्रो मरुत्पति:,महाराज भरत समस्त भूमण्डलमें विख्यात, प्रतापी एवं चक्रवर्ती सम्राट्‌ थे। उन्होंने देवराज इन्द्रकी भाँति बहुत-से यज्ञोंका अनुष्ठान किया

sa rājā cakravarty āsīt sārvabhaumaḥ pratāpavān | īje ca bahubhir yajñair yathā śakro marutpatiḥ ||

Vaiśampāyana sprach: Jener König war mächtig, ein allgemein anerkannter Weltherrscher—ein wahrer Cakravartin. Wie Śakra, der Herr der Maruts, vollzog er viele Opfer, und zeigte durch öffentliche Riten königliche Verantwortung, Freigebigkeit und das dharmische Ideal der Herrschaft.

सःhe/that (king)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
चक्रवर्तीuniversal monarch, emperor
चक्रवर्ती:
Karta
TypeNoun
Rootचक्रवर्तिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
सार्वभौमःsovereign over all the earth
सार्वभौमः:
Karta
TypeAdjective
Rootसार्वभौम
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतापवान्mighty, valorous
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
ईजेperformed sacrifice; worshipped
ईजे:
TypeVerb
Rootयज्
FormPerfect (Lit), 3rd, Singular, Atmanepada
and
:
TypeIndeclinable
Root
बहुभिःwith many
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
यज्ञैःby/with sacrifices
यज्ञैः:
Karana
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Instrumental, Plural
यथाas, like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
Karta
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मरुत्पतिःlord of the Maruts (Indra)
मरुत्पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमरुत्पति
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
T
the king (unnamed in this verse)
Ś
Śakra (Indra)
M
Maruts

Educational Q&A

The verse presents the dharmic model of ideal kingship: a ruler’s greatness is shown not only by power and sovereignty but also by sustaining social and cosmic order through yajñas—public, duty-centered acts of generosity and responsibility.

Vaiśampāyana describes a celebrated king as a cakravartin and sārvabhauma, emphasizing his fame and prowess, and notes that he performed many sacrifices, likening his ritual activity to that of Indra, the lord of the gods.