Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद्‌ गणात्‌ । विश्रुत: सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित्‌,उन्हींमेंसे सातवाँ असुर राजा समुद्रसेन हुआ, जो समुद्रपर्यन्त पृथ्वीपर सब ओर विख्यात और धर्म एवं अर्थतत्त्वका ज्ञाता था

samudrasenastu nṛpastēṣāmevābhavad gaṇāt | viśrutaḥ sāgarāntāyāṃ kṣitau dharmārthatattvavit ||

Vaiśampāyana sprach: Aus eben jener Schar erhob sich ein König namens Samudrasena. Er war auf der ganzen Erde bis an die Grenzen des Ozeans berühmt und kannte die wahren Grundsätze von Dharma und Artha—rechte Ordnung und kluge Staatsführung.

समुद्रसेनःSamudrasena (name of the king)
समुद्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुद्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
नृपःking
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभवत्became/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
गणात्from the group/among the host
गणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootगण
FormMasculine, Ablative, Singular
विश्रुतःrenowned
विश्रुतः:
TypeAdjective
Rootविश्रुत
FormMasculine, Nominative, Singular
सागरान्तायाम्in (the land) bounded by the ocean
सागरान्तायाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसागरान्त
FormFeminine, Locative, Singular
क्षितौon the earth
क्षितौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षिति
FormFeminine, Locative, Singular
धर्मार्थतत्त्ववित्knower of the principles of dharma and artha
धर्मार्थतत्त्ववित्:
TypeAdjective
Rootधर्मार्थतत्त्वविद्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

वैशम्पायन (Vaiśampāyana)
समुद्रसेन (Samudrasena)
क्षितिः / पृथ्वी (the earth)
सागर (the ocean)

Educational Q&A

The verse highlights an ideal of rulership: true renown is grounded not merely in power or territory, but in understanding and applying dharma (moral order) together with artha (practical welfare and polity).

Vaiśampāyana continues a genealogical/accounting passage, introducing a particular king—Samudrasena—describing his widespread fame and his competence in the principles of righteous conduct and effective governance.