Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Draupadī-vivāha-vidhāna

The Ritual Formalization of Draupadī’s Marriage

वैशम्पायन उवाच स एवमुक्तो मतिमान्‌ नृवीरो मात्रा मुहूर्त तु विचिन्त्य राजा । कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो धनंजयं वाक्यमिदं बभाषे,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! कुरुश्रेष्ठ नरवीर राजा युधिष्ठिर बड़े बुद्धिमान्‌ थे। उन्होंने माताकी यह बात सुनकर दो घड़ीतक (मन-ही-मन) कुछ विचार किया। फिर कुन्तीदेवीको भलीभाँति आश्वासन देकर उन्होंने धनंजयसे यह बात कही--

Vaiśampāyana uvāca: sa evam ukto matimān nṛvīro mātrā muhūrtaṁ tu vicintya rājā | Kuntīṁ samāśvāsya kurupravīro dhanañjayaṁ vākyam idaṁ babhāṣe ||

Vaiśampāyana sprach: So angesprochen, sann der weise und heldenhafte König (Yudhiṣṭhira) eine kurze Weile über die Worte seiner Mutter nach. Dann, nachdem er Kuntī beruhigt hatte, sprach jener Erste unter den Kurus diese Worte zu Dhanañjaya (Arjuna).

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
TypeAdjective
Rootवच्
FormMasculine, Nominative, Singular
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
TypeAdjective
Rootमतिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नृवीरःhero among men
नृवीरः:
TypeNoun
Rootनृवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
मात्राby (his) mother
मात्रा:
Karana
TypeNoun
Rootमातृ
FormFeminine, Instrumental, Singular
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
TypeNoun
Rootमुहूर्त
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
विचिन्त्यhaving reflected
विचिन्त्य:
TypeVerb
Rootचिन्त्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुन्तीम्Kuntī
कुन्तीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुन्ती
FormFeminine, Accusative, Singular
समाश्वास्यhaving consoled / reassured
समाश्वास्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्वस्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
कुरुप्रवीरःforemost hero of the Kurus
कुरुप्रवीरः:
TypeNoun
Rootकुरुप्रवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
धनंजयम्Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Accusative, Singular
वाक्यम्words / speech
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
बभाषेspoke
बभाषे:
TypeVerb
Rootभाष्
FormPerfect, 3, Singular, Atmanepada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
D
Dhanañjaya (Arjuna)
K
Kuru (lineage)

Educational Q&A

A ruler guided by dharma does not react impulsively to emotionally charged counsel; he pauses to reflect, reassures those in distress, and then communicates a considered decision to the appropriate agent.

After hearing Kuntī’s words, Yudhiṣṭhira thinks for a moment, comforts her, and then turns to address Dhanañjaya (Arjuna), indicating a transition from private family emotion to deliberate public action.