Shloka 43
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
तत् क्षुधार्तर्निरासहारै: शवभूतैस्तथा नरैः । अभवत् प्रेतराजस्य पुरं प्रेतेरिवावृतम्,फिर तो उस नगर और राष्ट्रके लोग क्षुधासे पीड़ित हो सनातन मर्यादाको छोड़कर स्त्री, पुत्र एवं परिवार आदिका त्याग करके परस्पर एक-दूसरेको मारने और लूटने-खसोटने लगे। राजाका नगर ऐसे लोगोंसे भर गया, जो भूखसे आतुर हो उपवास करते-करते मुर्दोंके समान हो रहे थे। उन नर-कंकालोंसे परिपूर्ण वह नगर प्रेतोंसे घिरे हुए यमराजके निवासस्थान-सा जान पड़ता था
tat kṣudhārtair nirāhāraiḥ śavabhūtaiḥ tathā naraiḥ | abhavat pretarājasya puraṃ preter ivāvṛtam ||
Da füllte sich jene Stadt mit Menschen, die vom Hunger gequält wurden—ohne Nahrung, bis sie wie Leichname waren. Von solchen lebenden Skeletten gedrängt, erschien sie wie die Stadt Yamas, des Herrn der Verstorbenen, als wäre sie von Geistern umringt.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
When basic sustenance fails, human beings easily slip from dharmic restraint into a condition resembling death itself; the verse uses stark imagery to warn that social order and ethical conduct depend upon responsible governance and the protection of life’s necessities.
Vasiṣṭha describes a city overwhelmed by famine: people, starving and without food, become like corpses. The city’s appearance is compared to Yama’s abode, as though encircled by spirits, emphasizing the severity of the calamity.