Shloka 42
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
ततस्तस्मिन् पुरे राष्ट्र त्यक्तदारपरिग्रहा: । परस्परममर्यादा: क्षुधार्ता जध्निरे जना:,फिर तो उस नगर और राष्ट्रके लोग क्षुधासे पीड़ित हो सनातन मर्यादाको छोड़कर स्त्री, पुत्र एवं परिवार आदिका त्याग करके परस्पर एक-दूसरेको मारने और लूटने-खसोटने लगे। राजाका नगर ऐसे लोगोंसे भर गया, जो भूखसे आतुर हो उपवास करते-करते मुर्दोंके समान हो रहे थे। उन नर-कंकालोंसे परिपूर्ण वह नगर प्रेतोंसे घिरे हुए यमराजके निवासस्थान-सा जान पड़ता था
tatastasmīn pure rāṣṭre tyaktadāraparigrahāḥ | parasparamamaryādāḥ kṣudhārtā jadhnire janāḥ ||
Dann, in jener Stadt und im ganzen Reich, warfen die Menschen—vom Hunger gequält—Frauen und häusliche Bindungen von sich. Sie verließen alle anerkannten Schranken des Anstands und wandten sich gegeneinander, töteten einander und verfielen dem Raub. So füllte sich die Königsstadt mit Männern, die durch Fasten und Verhungern ausgezehrt waren wie lebende Leichen; von solchen Menschengerippen gedrängt, erschien sie wie die Wohnstatt Yamas, rings von Geistern umstellt.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
When extreme scarcity (hunger) overwhelms society, people may abandon family duties and the boundaries of maryādā (ethical restraint). The verse highlights how the erosion of dharma begins with the loss of self-control and social obligations, leading to mutual violence and a city that resembles a realm of death.
Vasiṣṭha describes a city and kingdom struck by severe hunger: people, desperate and unrestrained, abandon their households and turn on each other, killing one another. The population becomes emaciated and deathlike, making the city appear like Yama’s abode surrounded by spirits.