Shloka 18
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
संहिताध्ययनं कुर्वन् वसन् गुरुकुले च यः । भैक्ष्यमुत्सृष्टमन्येषां भुड्क्ते सम च यदा तदा,“गुरुकुलमें रहकर संहिताभागका अध्ययन करते हुए भी जो दूसरोंकी त्यागी हुई भिक्षाको जब-तब खा लिया करते थे और घृणाशून्य होकर बार-बार उस अन्नके गुणोंका वर्णन करते रहते थे, उन अपने भाईको जब मैं तर्ककी दृष्टिसे देखता हूँ तो वे मुझे फलके लोभी जान पड़ते हैं
saṁhitādhyayanaṁ kurvan vasan gurukule ca yaḥ | bhaikṣyam utsṛṣṭam anyeṣāṁ bhuṅkte sama ca yadā tadā |
Der Brahmane sprach: „Selbst wer im Haus des Lehrers lebt und das Studium der Saṁhitā betreibt, findet sich bisweilen dabei, Almosenspeise zu essen, die andere weggeworfen haben. Und ohne jeden Ekel preist er immer wieder die ‚Vorzüge‘ eben dieser Speise. Wenn ich einen solchen Bruder mit dem Auge der Vernunft betrachte, erscheint er mir als einer, der nach Lohn trachtet—gierig nach der Frucht statt der Zucht ergeben.“
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Mere Vedic study and residence in a gurukula do not guarantee virtue; a student’s inner motive matters. Attachment to taste, comfort, or praise of food signals craving for ‘fruit’ (reward), which undermines the ideal of disciplined, detached brahmacarya.
A brāhmaṇa speaker criticizes the conduct of a ‘brother’ (a fellow student/peer): despite studying in the gurukula, he eats others’ discarded alms-food whenever available and keeps praising it. The speaker judges this behavior as evidence of fruit-motivated greed rather than principled austerity.