Shloka 19
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
कीर्तयन् गुणमन्नानामघृणी च पुनः पुनः । त॑ वै फलार्थिन मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा,“गुरुकुलमें रहकर संहिताभागका अध्ययन करते हुए भी जो दूसरोंकी त्यागी हुई भिक्षाको जब-तब खा लिया करते थे और घृणाशून्य होकर बार-बार उस अन्नके गुणोंका वर्णन करते रहते थे, उन अपने भाईको जब मैं तर्ककी दृष्टिसे देखता हूँ तो वे मुझे फलके लोभी जान पड़ते हैं
kīrtayan guṇam annānām aghṛṇī ca punaḥ punaḥ | taṁ vai phalārthinam manye bhrātaraṁ tarkacakṣuṣā ||
Indem er immer wieder die Vorzüge der Speisen rühmt und keinen Ekel empfindet, betrachte ich jenen Bruder mit dem Auge der Vernunft und urteile: Er ist ein Lohnsucher—vom Verlangen nach Gewinn getrieben, nicht von Selbstzucht oder Prinzip.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse criticizes reward-seeking disguised as discipline: repeatedly praising food and consuming without scruple reveals attachment to ‘phala’ (personal gain). True ethical restraint is measured by inner motivation, not outward learning or status.
A Brahmin speaker evaluates his brother’s conduct. Observing his repeated talk about the merits of food and his lack of aversion, he concludes—using rational judgment—that the brother is driven by desire for results rather than principled self-control.