Shloka 13
Drupada’s Putrakāmeṣṭi: The Sacrificial Birth of Dhṛṣṭadyumna and Kṛṣṇā
आपदस्तरणे प्राणान् धारयेद् येन तेन वा । सर्वमावृत्य कर्तव्यं तं धर्ममनुवर्तता,“जिस उपायसे भी आपत्तिसे छुटकारा मिले और प्राणोंकी रक्षा हो सके, धर्मका अनुसरण करनेवाले पुरुषको वह सब स्वीकार करके उस उपायको काममें लाना चाहिये
āpad-astaraṇe prāṇān dhārayet yena tena vā | sarvam āvṛtya kartavyaṃ taṃ dharmam anuvartatā ||
Vaiśaṃpāyana sprach: „Wenn ein Unheil durchschritten werden muss, soll man das Leben mit jedem verfügbaren Mittel bewahren. Wer dem Dharma verpflichtet ist, soll alles andere gleichsam zudecken und gerade jenes Mittel annehmen und anwenden, das ihn aus der Gefahr rettet und sein Leben schützt.“
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
In times of extreme danger (āpada), preserving life becomes the immediate priority; a dharma-following person may adopt whatever effective means are available to survive, temporarily setting aside other considerations—this is the principle of āpaddharma (dharma for emergencies).
Vaiśaṃpāyana delivers a general ethical maxim within the Adi Parva’s instructional discourse: he explains how one should act when faced with crisis—choosing practical measures that avert danger and protect life, even if normal rules must be bracketed for the moment.