Shloka 22
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
Devanagari script
अथ द्रोण: कुमारांस्तान् दृष्टवा कृत्यवतस्तदा । प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान्,तदनन्तर पराक्रमी द्रोण यह देखकर कि इन कुमारोंका अभीष्ट कार्य पूर्ण नहीं हुआ है “-ये उसी प्रयोजनसे मेरे पास आये हैं, उस समय मन्द मुसकराहटके साथ बड़े कौशलसे बोले--
Translation
Daraufhin erkannte Droṇa, der Tapfere, als er jene Prinzen sah, dass ihr begehrtes Vorhaben noch nicht vollendet war. Mit einem leisen Lächeln und mit feiner Gewandtheit sprach er zu den jungen Helden.
Word by Word
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
द्रोणःDrona
द्रोणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Nominative, Singular
कुमारान्the princes/boys
कुमारान्:
Karma
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Accusative, Plural
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
कृत्यवतस्with their task accomplished (as if accomplished)
कृत्यवतस्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृत्यवत्
FormMasculine, Accusative, Plural
तदाthen/at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
प्रहस्यhaving laughed/smiled
प्रहस्य:
TypeVerb
Rootप्र-हस्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
मन्दम्gently/softly (lit. mild)
मन्दम्:
TypeAdjective
Rootमन्द
FormNeuter, Accusative, Singular
पैशल्यात्out of skill/cleverness
पैशल्यात्:
Karana
TypeNoun
Rootपैशल्य
FormNeuter, Ablative, Singular
अभ्यभाषतspoke/addressed
अभ्यभाषत:
TypeVerb
Rootअभि-भाष्
Formलङ् (Imperfect), Third, Singular, Parasmaipada
वीर्यवान्valiant/powerful
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशग्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes