Shloka 48
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव | कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधम:,उस पापात्माका हृदय छूरेके समान तीखा था; परंतु बातें वह ऐसी करता था, मानो उनसे अमृत झर रहा हो। वह सगे भाई और हितैषी सुहृदकी भाँति स्वयं भीमसेनके लिये भाँति-भाँतिके भक्ष्य पदार्थ परोसने लगा। भीमसेन भोजनके दोषसे अपरिचित थे; अतः दुर्योधनने जितना परोसा, वह सब-का-सब खा गये। यह देख नीच दुर्योधन मन-ही-मन हँसता हुआ-सा अपने-आपको कृतार्थ मानने लगा
tato duryodhanas tatra hṛdayena hasann iva | kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyate puruṣādhamaḥ ||
Da betrachtete Duryodhana dort, als lache er in seinem Herzen, sich selbst als einen, der sein Vorhaben vollendet habe—ein Niedrigster unter den Menschen. Sein Inneres war scharf wie eine Klinge, doch seine Worte klangen, als träufle daraus Amṛta. Er gab sich wie ein leiblicher Bruder und wohlmeinender Freund und reichte Bhīmasena eigenhändig Speisen mancherlei Art. Bhīmasena kannte den verborgenen Makel der Mahlzeit nicht; so aß er alles, was Duryodhana ihm vorsetzte. Als er dies sah, lachte der niederträchtige Duryodhana insgeheim und hielt sich für erfolgreich.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse condemns inner malice concealed beneath outward propriety: a person may appear courteous, yet if the heart delights in harming others, that hidden intention marks ethical baseness (adharma).
Vaiśampāyana describes Duryodhana’s inner state at that moment: he secretly laughs to himself and feels his plan has succeeded, revealing his deceitful satisfaction despite any outward show of friendliness.