Shloka 29
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
ततः सर्वान् महीपालान् पर्यविध्यात् त्रिभिस्त्रिभि: । एकैकस्तु ततो भीष्म राजन् विव्याध पञ्चभि:,राजन! उन नरेशोंने भीष्मजीपर एक ही साथ दस हजार बाण चलाये; परंतु भीष्मजीने उन सबको अपने ऊपर आनेसे पहले बीचमें ही विशाल पंखयुक्त बाणोंकी बौछार करके शीघ्रतापूर्वक काट गिराया। तब वे सब राजा उन्हें चारों ओरसे घेरकर उनके ऊपर उसी प्रकार बाणोंकी झड़ी लगाने लगे, जैसे बादल पर्वतपर पानीकी धारा बरसाते हैं। भीष्मजीने सब ओरसे उस बाण-वर्षाको रोककर उन सभी राजाओंको तीन-तीन बाणोंसे घायल कर दिया। तब उनमेंसे प्रत्येकने भीष्मजीको पाँच-पाँच बाण मारे
tataḥ sarvān mahīpālān paryavidhyāt tribhis tribhiḥ | ekaikaḥ tu tato bhīṣma rājan vivyādha pañcabhiḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Da traf Bhīṣma all jene Könige, drei Pfeile auf jeden. Daraufhin, o König, durchbohrte ihn ein jeder von ihnen der Reihe nach mit fünf Pfeilen. Die Szene hebt den Kriegerkodex des offenen Kampfes hervor—maßvolle Vergeltung und unbeugsame Standhaftigkeit—wobei Bhīṣmas Fassung und Kunst dem gemeinsamen Ansturm vieler Herrscher begegnen, ohne dass die Disziplin wankt.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in practice: disciplined, proportionate engagement in battle, where skill and steadiness are valued alongside courage. Bhīṣma’s controlled response—systematically wounding each opponent—models composure under pressure rather than reckless violence.
Bhīṣma counters a group of kings by striking each of them with three arrows. In response, each king shoots Bhīṣma with five arrows, escalating the exchange while maintaining the formal rhythm of battlefield retaliation.