Shloka 32

Ācamana-vidhi, Śauca, and Conduct Rules for Study, Eating, and Bodily Functions

Devanagari script

यद्यमत्रं समादाय भवेदुच्छेषणान्वितः / अनिधायैव तद् द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात् / वस्त्रादिषु विकल्पः स्यात् तत्संस्पृष्ट्वाचमेदिह

Transliteration

yadyamatraṃ samādāya bhaveduccheṣaṇānvitaḥ / anidhāyaiva tad dravyamācāntaḥ śucitāmiyāt / vastrādiṣu vikalpaḥ syāt tatsaṃspṛṣṭvācamediha

Translation

Wenn man, nachdem man ein Gefäß (für Wasser) ergriffen hat, durch die Unreinheit von ucchiṣṭa (Speiseresten) betroffen wird, soll man, ohne den Gegenstand abzusetzen, Ācamana vollziehen und so wieder Reinheit erlangen. Bei Kleidung und Ähnlichem gibt es eine Alternative: nachdem man sie berührt hat, soll man hier Ācamana vollziehen, um rein zu werden.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (if)

• अमत्रम्: a vessel/utensil
• अमत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचन (Neuter Acc. Sg.)

• समादाय: having taken
• समादाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund)

• भवेत्: should be/become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg.)

• उच्छेषणान्वितः: accompanied by remnants (contaminated)
• उच्छेषणान्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उच्छेषण + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (determinative) ‘उच्छेषणेन अन्वितः’; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन (Masculine Nom. Sg.)

• अनिधाय: without setting down
• अनिधाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अ + नि + धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), नञ्-पूर्वक: ‘without placing (down)’

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारणार्थक (emphatic: only/just)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचन (Neuter Acc. Sg.)

• द्रव्यम्: object/substance
• द्रव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचन (Neuter Acc. Sg.)

• आचान्तः: having performed ācamana
• आचान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + चम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन (Masculine Nom. Sg.): ‘having sipped/after ācamana’

• शुचिताम्: purity/cleanliness
• शुचिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुचिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचन (Feminine Acc. Sg.)

• इयात्: should attain
• इयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg.)

• वस्त्रादिषु: in cloth etc.
• वस्त्रादिषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (determinative) ‘वस्त्रं आदि यस्य/वस्त्रादि’; नपुंसकलिङ्गे सप्तमी बहुवचन (Neuter Loc. Pl.)

• विकल्पः: an alternative option
• विकल्पः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विकल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन (Masculine Nom. Sg.)

• स्यात्: may be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg.)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचन (Neuter Acc. Sg.)

• संस्पृष्ट्वा: having touched
• संस्पृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्पृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having touched’

• आचमेत्: should perform ācamana
• आचमेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg.)

• इह: here/in this case
• इह: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place: here/in this case)

Speaker

Traditional narrator/śāstra voice (dharma-instruction within the Kurma Purana)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Ācamana
• Śauca
• Ucchiṣṭa

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it teaches śauca (purificatory discipline) as a prerequisite for steadiness of mind; such outer discipline supports inner clarity needed for Atman-knowledge, a recurring Kurma Purana emphasis.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

Ācamana is not meditation itself, but it is a preparatory observance (niyama-like discipline) that supports mantra-japa, pūjā, and yogic concentration by restoring ritual and mental cleanliness after contact with impurity.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By focusing on shared dharma and śauca norms rather than sectarian markers, it reflects the Kurma Purana’s synthesis: the same purity-discipline underlies both Śaiva and Vaiṣṇava worship and yogic practice.