Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

प्रभुं पुराणं पुरुषं पुरस्तात् सनातनं योगिनमीशितारम् / अणोरणीयांसमनन्तशक्तिं प्राणेश्वरं शंभुमसौ ददर्श

prabhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ purastāt sanātanaṃ yoginamīśitāram / aṇoraṇīyāṃsamanantaśaktiṃ prāṇeśvaraṃ śaṃbhumasau dadarśa

Vor ihm erblickte er Śambhu (Śiva) — den souveränen Herrn, den uranfänglichen Purusha, den Ewigen: den Yogin und höchsten Lenker; feiner als das Feinste, von unendlicher Macht, den Herrn der Lebenshauche (prāṇa).

प्रभुम्the Lord
प्रभुम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुराणम्ancient
पुराणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
पुरुषम्Person (Supreme Being)
पुरुषम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुरस्तात्in front; formerly
पुरस्तात्:
अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb of place/time)
सनातनम्eternal
सनातनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
योगिनम्yogin
योगिनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ईशितारम्ruler, controller
ईशितारम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईशितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)
अणोःof the atom (minute)
अणोः:
सम्बन्ध (Genitive-relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअणु (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (अणोः अणीयान् इति तुलनार्थे)
अणीयांसम्smaller (more minute)
अणीयांसम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअणीयस् (प्रातिपदिक)
Formतुलनात्मक-विशेषण (comparative), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अणोः अणीयांसम् = smaller than the smallest)
अनन्तendless, infinite
अनन्त:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समासार्थक विशेषण; समासपूर्वपद
शक्तिम्power
शक्तिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अनन्तशक्तिम् इति समासार्थे)
प्राणlife-breath
प्राण:
सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद
ईश्वरम्lord of the vital breaths
ईश्वरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (प्राणानाम् ईश्वरः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शम्भुम्Śambhu (Śiva)
शम्भुम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
असौhe (that one)
असौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Narrator (Purāṇic narrator describing the vision of Śiva/Śambhu)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Ś
Śambhu (Śiva)
P
Puruṣa
P
Prāṇa (life-breath)

FAQs

It portrays the Supreme as the eternal Puruṣa who is both immanent (subtler than the subtlest) and transcendent (of infinite power), the īśitā (controller) who governs even prāṇa—indicating a highest reality that pervades and rules all beings.

The verse emphasizes the Lord as “yogin” and “prāṇeśvara,” pointing to yogic realization through inner subtlety and mastery of prāṇa—suggestive of disciplined meditation and prāṇa-oriented practice aligned with Pāśupata-Śaiva yogic ideals in the Kūrma tradition.

By presenting Śambhu as the supreme Puruṣa and īśvara in a Purāṇa that also exalts Viṣṇu/Kūrma, it supports the Kūrma Purāṇa’s non-sectarian synthesis: Śiva and Viṣṇu are revealed as one supreme reality approached through different divine forms.