Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

Devanagari script

परश्वधासक्तकरं त्रिनेत्रं नृसिंहचर्मावृतसर्वगात्रम् / समुद्गिरन्तं प्रणवं बृहन्तं सहस्त्रसूर्यप्रतिमं ददर्श

Transliteration

paraśvadhāsaktakaraṃ trinetraṃ nṛsiṃhacarmāvṛtasarvagātram / samudgirantaṃ praṇavaṃ bṛhantaṃ sahastrasūryapratimaṃ dadarśa

Translation

Er erblickte den dreiaugigen Herrn, die Axt in Seiner Hand, den ganzen Leib in Löwenfell gehüllt—laut das mächtige Oṃ aussprechend—strahlend wie tausend Sonnen.

Word by Word

• परश्वधा: with an axe
• परश्वधा: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: परश्वधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन

• आसक्त: attached/holding fast
• आसक्त: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ√सञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• करम्: hand
• करम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्रि: three
• त्रि: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्-पूर्वपद; समासपूर्वाङ्ग

• नेत्रम्: eye
• नेत्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (त्रिनेत्रम् इति समासार्थे)

• नृसिंह: man-lion (Nṛsiṃha)
• नृसिंह: सम्बन्ध (Genitive-relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (नृणां सिंहः/नर-सिंहः), पुंलिङ्ग; समासपूर्वपद

• चर्म: skin/hide
• चर्म: सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासाङ्ग

• आवृत: covered
• आवृत: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ√वृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सर्व: all
• सर्व: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, समासपूर्वपद

• गात्रम्: limb/body
• गात्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (सर्वगात्रम् इति समासार्थे)

• समुद्गिरन्तम्: uttering aloud
• समुद्गिरन्तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-√गॄ (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• प्रणवम्: the praṇava (Oṃ)
• प्रणवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बृहन्तम्: great, vast
• बृहन्तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सहस्र: thousand
• सहस्र: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; समासपूर्वपद

• सूर्य: sun
• सूर्य: उपमान (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग

• प्रतिमम्: like (equal to)
• प्रतिमम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: उपमान-तत्पुरुष (सहस्रसूर्य-प्रतिमम् = सहस्रसूर्येण तुल्यम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• ददर्श: he saw
• ददर्श: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narrator (Purana narrator describing the visionary encounter; the seer/devotee is the one who 'beheld')

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: raudra

Characters & Entities

• Oṃ (Pranava)
• Three-eyed Lord (Shiva/Rudra aspect)
• Axe (paraśu)
• Lion-skin (nṛsiṃha-carma)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By portraying the Lord as proclaiming the Pranava (Oṃ), the verse points to the Supreme as the very ground of sacred sound and consciousness—known through inner realization (darśana) rather than mere description.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The emphasis on the Pranava suggests japa and dhyāna on Oṃ, a classic yogic method: steady the mind on the sound-symbol of Brahman/Ishvara while contemplating the Lord’s blazing, transformative presence.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Though the imagery is strongly Shaiva (three eyes, lion-skin, axe), it appears within the Kurma Purana’s integrative theology—where the Supreme can be approached through Rudra-forms without contradicting Vishnu/Kurma-centered devotion.