Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

श्रुत्वा श्रुत्वा हरिस्तेषां वचांसि वचनातिगः / ययौ स तूर्णं गोविन्दः स्थानं तस्य महात्मनः

śrutvā śrutvā haristeṣāṃ vacāṃsi vacanātigaḥ / yayau sa tūrṇaṃ govindaḥ sthānaṃ tasya mahātmanaḥ

Nachdem Hari—der alles Sprechen übersteigt—ihre Worte immer wieder vernommen hatte, eilte Govinda rasch zur Wohnstatt jenes großherzigen Weisen.

śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), ‘having heard’
śrutvāhaving heard (again and again)
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), repetition for emphasis
hariḥHari (Viṣṇu)
hariḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (हरि प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine/Neuter (पुं/नपुं), Genitive (षष्ठी/6), Plural (बहुवचन)
vacāṃsiwords/speeches
vacāṃsi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (वचस् प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Plural (बहुवचन)
vacanātigaḥbeyond words
vacanātigaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvacana + atiga (वचन + अतिग प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘vacanāt atigaḥ’ (beyond speech), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
yayauwent
yayau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
FormLiṭ-lakāra (लिट्/Perfect), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
tūrṇamquickly
tūrṇam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottūrṇa (तूर्ण प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय)
govindaḥGovinda
govindaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgovinda (गोविन्द प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sthānamplace/abode
sthānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsthāna (स्थान प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine/Neuter (पुं/नपुं), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmahā + ātman (महा + आत्मन् प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘mahān ātmā’, Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)

Narrator (Sūta/Pauraṇika narrator in the Kurma Purana’s narrative frame)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

H
Hari
G
Govinda
M
Mahātman

FAQs

By calling Hari “vacanātiga” (beyond speech), the verse points to the Supreme as ultimately inexpressible—known not merely by words but by direct realization, a key Purāṇic teaching aligned with non-dual insight.

The verse does not prescribe a technique directly, but it implies the yogic principle that ultimate reality transcends verbal formulation; in Kurma Purana’s broader teaching, this supports disciplined hearing (śravaṇa), contemplation, and inward realization beyond conceptual speech.

While Shiva is not named here, describing Vishnu as the ineffable Supreme aligns with the Kurma Purana’s synthetic theology where the highest reality is one and is praised through both Shaiva and Vaishnava idioms.