Shloka 42
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
शिवो व्युत्थाय सहसा धीरः संहृष्टमानसः / तस्या अनुग्रहं लब्ध्वा सर्वदेवनिषेवितः
Transliteration
śivo vyutthāya sahasā dhīraḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ / tasyā anugrahaṃ labdhvā sarvadevaniṣevitaḥ
Translation
Śiva erhob sich sogleich, standhaft und mit jubelndem Herzen. Da er ihre Gnade erlangt hatte, ist er der, dem alle Götter dienen.
Word by Word
śivaḥŚiva
śivaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
vyutthāyahaving risen
vyutthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootvi-ut-sthā (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), ‘having risen/started up’
sahasāsuddenly
sahasā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय/प्रातिपदिक)
FormAdverb (सहसा—‘suddenly’), क्रियाविशेषण
dhīraḥsteadfast
dhīraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhīra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; विशेषण—‘śivaḥ’ इत्यस्य
saṃhṛṣṭa-mānasaḥwith a delighted mind
saṃhṛṣṭa-mānasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsaṃhṛṣṭa-mānasa (प्रातिपदिक; संहृष्ट + मानस)
FormMasculine, Nominative, Singular; बहुव्रीहि—‘whose mind is delighted’; विशेषण—‘śivaḥ’
tasyāḥof her
tasyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun, Feminine, Genitive (6th), Singular
anugrahamfavor/grace
anugraham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanugraha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
labdhvāhaving obtained
labdhvā:
Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), ‘having obtained’
sarva-deva-niṣevitaḥserved by all the gods
sarva-deva-niṣevitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva-deva-niṣevita (प्रातिपदिक; सर्व + देव + निषेवित)
FormMasculine, Nominative, Singular; past participle (कृदन्त/क्त) used adjectivally; ‘served by all gods’