Shloka 43
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
हयग्रीव उवाच इति स्तुत्वा महेशानी ब्रह्माद्या विबुधोत्तमाः / तां रतिं दर्शयमासुर्मलिनां शोककर्शितम्
Transliteration
hayagrīva uvāca iti stutvā maheśānī brahmādyā vibudhottamāḥ / tāṃ ratiṃ darśayamāsurmalināṃ śokakarśitam
Translation
Hayagrīva sprach: Nachdem die erhabensten Götter, Brahmā und die anderen, Mahēśānī so gepriesen hatten, ließen sie Ratī erscheinen, deren Antlitz verdunkelt und deren Leib vom Kummer ausgezehrt war.
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणचिह्न (quotative particle)
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√स्तु (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund), ‘having praised’
महेशानीम्Maheśānī (Pārvatī)
महेशानीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहेशानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ब्रह्म-आद्याः(gods) beginning with Brahmā
ब्रह्म-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘ब्रह्मा आदिः येषाम्’ (beginning with Brahmā); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विबुध-उत्तमाःthe foremost gods
विबुध-उत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, ‘उत्तमा विबुधाः’ (best of the gods); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रतिम्Rati
रतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दर्शयामासुःshowed
दर्शयामासुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) (णिच् causative: दर्शय)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘caused to be seen/showed’)
मलिनाम्soiled, disheveled
मलिनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमलिन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying रतिम्)
शोक-कर्शिताम्worn down by grief
शोक-कर्शिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + कर्शित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास, ‘शोकेन कर्शिता’ (emaciated by grief); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन