Previous Verse
Next Verse

Shloka 93

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

प्रत्येकं योधया मासुर्गणनाथा महारथाः / दन्तैर्मर्म विभिन्दन्तो विष्टंयतश्च शुण्डया

pratyekaṃ yodhayā māsurgaṇanāthā mahārathāḥ / dantairmarma vibhindanto viṣṭaṃyataśca śuṇḍayā

Die Anführer der Scharen, die großen Streitwagenkämpfer, kämpften jeder für sich. Mit ihren Hauern durchbohrten sie die Lebenspunkte und mit dem Rüssel zerrten und schleuderten sie.

pratyekamindividually, each one
pratyekam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpratyeka (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
FormAdverb (अव्यय), अव्ययीभाव: prati+eka (each, individually)
yodhayāḥfighters
yodhayāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyodhaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agent-noun from √yudh (fighter)
māsuḥdealt/inflicted (blows)
māsuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootmā (धातु)
FormLuṅ (Aorist/लुङ्), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd), Plural; from √mā (to measure/mete out) used idiomatically 'to deal/inflict'
gaṇa-nāthāḥtroop-leaders
gaṇa-nāthāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṇa + nātha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; तत्पुरुष: gaṇānāṃ nāthāḥ (leaders of troops)
mahā-rathāḥgreat chariot-warriors
mahā-rathāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + ratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; कर्मधारय: mahān rathaḥ/mahārathaḥ (great chariot-warrior)
dantaiḥwith (their) tusks/teeth
dantaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdanta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
marmavital spot(s)
marma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmarma (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (collective sense possible)
vibhindantaḥpiercing, splitting
vibhindantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi + bhid (धातु)
FormVartamāna-kṛdanta (present active participle/शतृ), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agreeing with subject
viṣṭaṃyataḥof the foul-extended (trunk)
viṣṭaṃyataḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootviṣṭa + āyata (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; qualifies 'śuṇḍayā' (of the trunk): tatpuruṣa sense 'viṣṭaṃ (excrement) āyataṃ yasmāt' i.e., foul-stretched; reading uncertain due to transmission
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
śuṇḍayāwith the trunk
śuṇḍayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśuṇḍā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular