Shloka 117
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः / प्रस्थापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्तवतः
Transliteration
prākṛte karaṇopetāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ / prasthāpayitvā cātmānaṃ prakṛtistveṣa tattavataḥ
Translation
Mit den Werkzeugen der Prakriti versehen, verweilen sie im eigenen Atman. Ist der Atman gegründet, wird diese Prakriti der Wahrheit nach dein.
Word by Word
प्राकृतेin/within the primordial nature (prākṛta state)
प्राकृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग); अधिकरण-प्रयोग (locative of sphere)
करण-उपेताःendowed with instruments (organs/means)
करण-उपेताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकरण (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त; √इ (धातु) उप + क्त)
FormPast participle (क्त/ktá) used adjectivally; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
स्व-आत्मनिin one’s own self
स्व-आत्मनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग); reflexive locus
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormParticle (निपात); emphasis
व्यवस्थिताःsituated/established
व्यवस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + अव + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle (क्त); Masculine, Nominative, Plural; state/resultant condition
प्रस्थापयित्वाhaving set forth/established
प्रस्थापयित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) + णिच् (causative) + त्वा (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा); causative of √स्था; action prior to main clause
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular, Masculine; object of gerund-action
प्रकृतिःNature (Prakṛti)
प्रकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle (निपात); contrast
एषthis (one/this principle)
एष:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Masculine, Nominative, Singular
तत्त्वतःin reality/essentially
तत्त्वतः:
Hetu/Mode (भाव)
TypeIndeclinable
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
FormAdverbial ablative (तसिल्-प्रयोग); “in truth/essentially”