Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

आबभाषे कृपाविष्टो महादेवो महाद्युतिः / वक्त्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवांबरम्

ābabhāṣe kṛpāviṣṭo mahādevo mahādyutiḥ / vaktrakoṭisahasreṇa grasamāna ivāṃbaram

Da sprach der strahlenglänzende Mahādeva, von Erbarmen durchdrungen—als verschlänge er mit Abermilliarden von Mündern den Himmel.

ābabhāṣespoke
ābabhāṣe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā + √bhāṣ (भाष् धातु)
FormLiṭ (लिट्/perfect), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada/ātmanepada usage varies by tradition; here ‘he spoke’
kṛpā-āviṣṭaḥfilled with compassion
kṛpā-āviṣṭaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootkṛpā (प्रातिपदिक) + āviṣṭa (प्रातिपदिक; from ā+√viś (विश् धातु) past participle)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa: ‘kṛpayā āviṣṭaḥ’ (possessed/filled with compassion); āviṣṭa = kta-participle (क्त)
mahā-devaḥMahādeva
mahā-devaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Karmadhāraya: ‘mahān devaḥ’ (the great god)
mahā-dyutiḥof great splendor
mahā-dyutiḥ:
Karta (कर्ता) apposition
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + dyuti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (dyuti-śabda), Prathamā, Ekavacana; Karmadhāraya: ‘mahā dyutiḥ’ (great splendor) used as epithet
vaktra-koṭi-sahasreṇawith a crore-thousand mouths
vaktra-koṭi-sahasreṇa:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक) + koṭi (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka/puṃliṅga compound used instrumentally; Tṛtīyā (तृतीया/3), Ekavacana; compound sense: ‘vaktrāṇāṃ koṭi-sahasreṇa’ (by a crore-thousand mouths)
grasamānaḥdevouring
grasamānaḥ:
Karta (कर्ता) (describing Mahādeva)
TypeAdjective
Root√gras (ग्रस् धातु)
FormVartamāna-kṛdanta (वर्तमानकृदन्त), Śatṛ (शतृ) active present participle; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
ivaas if, like
iva:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormAvyaya; upamā-vācaka (उपमावाचक)
ambaramthe sky
ambaram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootambara (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (द्वितीया/2), Ekavacana