Shloka 24
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु
Transliteration
khātvādhaḥ pātite kṣetre satīrthāśramakānane / bhūbhāgeṣu tathānyeṣu puragramākarādiṣu
Translation
In jenem Gebiet, das ausgehoben und nach unten gestürzt war, mit seinen Tīrthas, Āśrams und Wäldern; ebenso in anderen Landstrichen—Städten, Dörfern, Bergwerken und dergleichen.
Word by Word
खात्वाhaving dug
खात्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√खन् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive), अव्ययभाव; ‘having dug’
अधःdownwards
अधः:
दिशा/रीति (Direction)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (downwards)
पातितेin the sunken/caused-to-fall
पातिते:
अधिकरण-विशेषण (Locative-qualifier)
TypeAdjective
Rootपातित (कृदन्त, √पत्/√पात् caus. धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) = ‘made to fall/caused to sink’
क्षेत्रेin the region
क्षेत्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
स-तीर्थ-आश्रम-काननेin the forest with sacred places and hermitages
स-तीर्थ-आश्रम-कानने:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपपद) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; बहुव्रीहिः (तीर्थैः आश्रमैः च युक्तं काननम् = forest having sacred fords and hermitages)
भू-भागेषुin land-regions
भू-भागेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः भागाः = parts of the land)
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध (Discourse connective)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/also)
अन्येषुin other
अन्येषु:
अधिकरण-विशेषण (Locative-qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), बहुवचन
पुर-ग्राम-अकर-आदिषुin cities, villages, mines, etc.
पुर-ग्राम-अकर-आदिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक) + अकर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; द्वन्द्वः (पुराणि च ग्रामाः च अकराः च इत्यादयः)