Shloka 37
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
ततः स वह्निर्विलिखन्निवाभितः समीरवेगाभिहताभिरंबरम् / शिखाभिरुर्वीशसुतानशेषतो ददाह सद्यः सुर विद्विषस्तान्
Transliteration
tataḥ sa vahnirvilikhannivābhitaḥ samīravegābhihatābhiraṃbaram / śikhābhirurvīśasutānaśeṣato dadāha sadyaḥ sura vidviṣastān
Translation
Da schien jenes Feuer ringsum den Himmel zu ritzen; mit Flammenzungen, vom Sturmwind gepeitscht, verbrannte es sogleich restlos die Söhne des Urvīśa, die Feinde der Götter.
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (adverb)
सःhe/that (fire)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (pronoun)
वह्निःfire
वह्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
विलिखन्scratching/tearing (as if)
विलिखन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-√लिख् (धातु) → विलिखन् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वह्निः इत्यस्य विशेषणम् (while scratching/tearing)
इवas if
इव:
Upamana-dyotaka (उपमानद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक निपात (particle of comparison)
आभितःfrom all sides
आभितः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआभितः (अव्यय)
Formदिक्/परितोवाचक अव्यय (adverb: on all sides)
समीर-वेग-अभिहताभिःby flames struck by the wind’s force
समीर-वेग-अभिहताभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीर (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + अभि-√हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समासः (समीरस्य वेगेन अभिहताः); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; शिखाभिः इत्यस्य विशेषणम्
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
शिखाभिःwith flames
शिखाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
उर्वीश-सुतान्the sons of the Earth-lord (Sāgaras)
उर्वीश-सुतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउर्वीश (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (उर्वीशस्य सुताः); पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन
अशेषतःcompletely
अशेषतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः (अव्यय)
Formपरिमाण/समग्रतावाचक अव्यय (adverb: entirely)
ददाहburned
ददाह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (immediately)
सुर-विद्विषःenemies of the gods
सुर-विद्विषः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + द्विष् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (सुरान् द्विषन्ति इति/सुराणां विद्विषः); पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (तान् इत्यस्य विशेषणम्)
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (pronoun)