Shloka 36
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
सशब्दमुद्भ्रान्तमरुत्प्रकोपविवर्त्तमानानलधूमजालैः / महीरजोभिश्च नितान्तमुद्धतैः समावृतं लोक मभूद्भृशातुरम्
Transliteration
saśabdamudbhrāntamarutprakopavivarttamānānaladhūmajālaiḥ / mahīrajobhiśca nitāntamuddhataiḥ samāvṛtaṃ loka mabhūdbhṛśāturam
Translation
Mit dröhnendem Getöse wirbelten, durch den Zorn des rasenden Windes, Netze aus Feuer und Rauch; und von heftig aufgewühltem Erdenstaub umhüllt, wurde die ganze Welt bedeckt und zutiefst gequält.
Word by Word
स-शब्दम्with loud sound
स-शब्दम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + स (उपसर्ग/अव्ययार्थक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverbial), अर्थः—'शब्देन सह/शब्दयुक्तम्'
उद्भ्रान्तwhirling, agitated
उद्भ्रान्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-भ्रम् (धातु) → उद्भ्रान्त (कृदन्त, क्त)
Formभ्रम् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया/प्रथमा एकवचनं (समावृतम् इति विशेषणत्वेन)
मरुत्-प्रकोपstorm of wind
मरुत्-प्रकोप:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक) + प्रकोप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मरुतः प्रकोपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनं (समासाङ्ग)
विवर्त्तमानswirling, turning
विवर्त्तमान:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविवृत्/वर्त् (धातु) → विवर्त्तमान (कृदन्त, शतृ/शानच्)
Formवर्त् धातोः वर्तमानकाले शानच्/शतृ-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे (समावृतम् इति विशेषणत्वेन)
अनल-धूम-जालैःby nets/masses of fire-smoke
अनल-धूम-जालैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक) + धूम (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (अनलस्य धूमजालम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन
मही-रजोभिःby dust of the earth
मही-रजोभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + रजस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (महेः रजः); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
नितान्तम्exceedingly
नितान्तम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनितान्त (प्रातिपदिक/अव्ययीभावार्थ)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
उद्धतैःviolently raised
उद्धतैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्धत (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया बहुवचन; करणत्वेन (रजोभिः/जालैः इत्यादीनां विशेषणम्)
समावृतम्covered, enveloped
समावृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-√वृ (धातु) → समावृत (कृदन्त, क्त)
Formवृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; लोकम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
लोकम्the world
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भृश-आतुरम्greatly distressed
भृश-आतुरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभृश (अव्यय) + आतुर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (भृशम् आतुरम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; लोकम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्