Shloka 29
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्
Transliteration
aputratvena rājyaṃ ca parādhīnatvameṣyati / tasmādaurvāśramamahaṃ gatvā taṃ munipuṅgavam
Translation
Durch Sohnlosigkeit wird auch das Reich in fremde Abhängigkeit geraten; darum werde ich zum Ashram des Rishi Aurva gehen, zu jenem erhabensten der Munis.
Word by Word
aputratvenadue to being sonless
aputratvena:
Hetu/Kāraṇa (हेतु/कारण)
TypeNoun
Roota-putratva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाववाचक
rājyamthe kingdom
rājyam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
parādhīnatvamdependence on others, subjugation
parādhīnatvam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootpara-adhīnatva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (परस्य अधीनता)
eṣyatiwill go to / will come to
eṣyati:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rooti (धातु √इ)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (हेतु/Reason marker)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-अर्थे (ablative sense) ‘therefore/from that reason’
aurva-āśramamthe hermitage of Aurva
aurva-āśramam:
Karma (कर्म/Object of motion)
TypeNoun
Rootaurva (प्रातिपदिक) + āśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (और्वस्य आश्रमः)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
gatvāhaving gone
gatvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु √गम्) → gatvā (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययवत्; पूर्वक्रिया (having gone)
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
muni-puṅgavamthe foremost of sages
muni-puṅgavam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मुनीनां पुंगवः = श्रेष्ठः)