Shloka 34
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
संप्रीयमामः सुतरामुवास सह बन्धुभिः / प्रतिज्ञां पालयित्वैवं जितदिङ्मण्डलो नृपः
Transliteration
saṃprīyamāmaḥ sutarāmuvāsa saha bandhubhiḥ / pratijñāṃ pālayitvaivaṃ jitadiṅmaṇḍalo nṛpaḥ
Translation
Von großer Freude erfüllt, verweilte er mit seinen Verwandten; so hielt der König sein Gelübde und bezwang den Kreis der Himmelsrichtungen.
Word by Word
सम्-प्रीयमाणःbeing pleased
सम्-प्रीयमाणः:
कर्तृविशेषण (of नृपः)
TypeVerb
Rootसम्-प्रि (धातु)
Formकृदन्त: शानच् (present middle/passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः: हर्षं गच्छन्/प्रसन्नः (being delighted)
सुतराम्greatly
सुतराम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसुतराम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक अव्यय (adverb: exceedingly)
उवासstayed/dwelt
उवास:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: वस् (to dwell/stay)
सहwith
सह:
सह/साकं (association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहकारक अव्यय (preposition-like indeclinable: with)
बन्धुभिःkinsmen/relatives
बन्धुभिः:
सहकर्ता (associate)
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
प्रतिज्ञाम्a vow/promise
प्रतिज्ञाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पालयित्वाhaving kept/fulfilled
पालयित्वा:
पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण (having done previously)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: पाल् (to protect/observe)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb: thus)
जित-दिङ्मण्डलःone who has conquered the quarters (all directions)
जित-दिङ्मण्डलः:
कर्तृविशेषण (of नृपः)
TypeNoun
Rootजित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + दिक् + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (येन दिङ्मण्डलं जितम् सः)
नृपःthe king
नृपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन