Shloka 26
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अवरुह्य ततो यानाद्भार्याभ्यां सहितो मुदा / प्रविवेश गृहं मातुर्हृष्टपुष्टजनायुतम्
Transliteration
avaruhya tato yānādbhāryābhyāṃ sahito mudā / praviveśa gṛhaṃ māturhṛṣṭapuṣṭajanāyutam
Translation
Dann stieg er vom Wagen herab, freudig mit seinen beiden Gemahlinnen, und betrat das Haus seiner Mutter, erfüllt von fröhlichen und kräftigen Menschen.
Word by Word
अवरुह्यhaving descended
अवरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having descended’
ततःthen
ततः:
Kala/Desha (काल/देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त; ‘then/from there’ (adverb)
यानात्from the vehicle
यानात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; ablative singular
भार्याभ्याम्with (his) two wives
भार्याभ्याम्:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (सह/करण), द्विवचन; instrumental dual
सहितःaccompanied
सहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसहित (कृदन्त; √सह् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle used adjectivally ‘accompanied’
मुदाwith joy
मुदा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; instrumental singular (manner)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
गृहम्the house
गृहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
मातुःof (his) mother
मातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; genitive singular
हृष्ट-पुष्ट-जन-आयुतम्filled with joyful, thriving people
हृष्ट-पुष्ट-जन-आयुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (कृदन्त; √हृष्) + पुष्ट (कृदन्त; √पुष्) + जन (प्रातिपदिक) + आयुत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying ‘gṛham’; ‘filled with delighted and well-nourished people’