Shloka 9
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः
Transliteration
sa tu pṛṣṭastadā mātrā senānīḥ sarvamāditaḥ / vṛttāntaṃ kathayāmāsa mātre rāmasya śṛṇvataḥ
Translation
Da erzählte der Heerführer, von seiner Mutter befragt, der Mutter den ganzen Vorfall von Anfang an, während Rama zuhörte.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/अन्वयार्थे
पृष्टःasked/questioned
पृष्टः:
विशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootपृच्छ् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adverbial locus—time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
मात्राby (his) mother
मात्रा:
कर्ता (Karta/Agent in passive construction)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सेनानीःthe commander (of the army)
सेनानीः:
सम्बन्ध/अप्पोज़िशन (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मरूपे
आदितःfrom the beginning
आदितः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावप्राय/क्रियाविशेषणरूपे; ‘आदौ’ इत्यर्थे (adverb: from the beginning)
वृत्तान्तम्the account/news
वृत्तान्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कथयामासtold/narrated
कथयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मात्रेto (his) mother
मात्रे:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
रामस्यof Rama
रामस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
शृण्वतःwhile (he) was listening
शृण्वतः:
सम्बन्ध (Genitive absolute-like: ‘while ... was listening’)
TypeAdjective
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन