Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

sa yatra yatrānilaraṃhasaṃ bhṛguścikṣepa roṣeṇa yutaḥ paraśvadham / tatastataśchinnabhujorukaṅgharā nāgā hayāḥ śūranarā nipetuḥ

Wo immer der Nachkomme Bhṛgus, vom Zorn erfüllt, die Axt mit Windesgeschwindigkeit schleuderte, dort stürzten Elefanten, Pferde und Helden nieder, mit abgehauenen Armen, Schenkeln und Schultern.

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (देशवाचक अव्यय)
yatrawherever
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (पुनरुक्ति for distributive sense)
anila-raṃhasamswift as the wind
anila-raṃhasam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanila (प्रातिपदिक) + raṃhasa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी/उपमान-आधारित) ‘wind-speed’; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); qualifying implied ‘paraśvadham’/his throw as wind-swift
bhṛguḥBhṛgu (Bhārgava/Paraśurāma)
bhṛguḥ:
Karta (कर्ता/Subject; apposition to ‘saḥ’)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
cikṣepathrew/cast
cikṣepa:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Parasmaipada (परस्मैपद)
roṣeṇawith anger
roṣeṇa:
Karaṇa (करण/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootroṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
yutaḥendowed/possessed
yutaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyutá (प्रातिपदिक) / √yuj (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त) ‘joined/endowed’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying ‘bhṛguḥ/saḥ’
paraśvadhamaxe
paraśvadham:
Karma (कर्म/Object of ‘cikṣepa’)
TypeNoun
Rootparaśvadha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tataḥthen/from there
tataḥ:
Apādāna (अपादान/Source)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAblatival adverb (तस्मात्-अर्थे अव्यय)
tataḥfrom various places
tataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormRepetition for distributive sense (ततो ततो)
chinna-bhuja-uru-kaṅgharāḥwith severed arms, thighs, and joints
chinna-bhuja-uru-kaṅgharāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootchinna (√chid धातु + क्त) + bhuja (प्रातिपदिक) + ūru (प्रातिपदिक) + kaṅghara (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि) ‘whose arms, thighs, and joints are cut’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); qualifying the fallen beings
nāgāḥelephants
nāgāḥ:
Karta (कर्ता/Subject of ‘nipetuḥ’)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
hayāḥhorses
hayāḥ:
Karta (कर्ता/Subject, coordinated)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
śūra-narāḥheroic men/warriors
śūra-narāḥ:
Karta (कर्ता/Subject, coordinated)
TypeNoun
Rootśūra (प्रातिपदिक) + nara (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘heroic men’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
nipetuḥfell down
nipetuḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootpat (धातु) + ni-
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन); Parasmaipada (परस्मैपद)